حبیب سریانی

مقدمه: بر پای? نظری? استعار? مفهومی لیکاف و جانسون، استعاره صرفاً آرایه‌ای ادبی نیست، بلکه سازوکاری بنیادین در نظام اندیشگانی و مفهوم‌سازی انسان به شمار می‌آید. تحلیل شعر هوشنگ ابتهاج از این منظر امکان بازنمایی نظام‌مند ذهنیت شاعر و مفاهیم بنیادین انسانی چون عشق، آزادی و مرگ را فراهم می‌آورد.   هدف: پژوهش حاضر با هدف تحلیل نظام‌مند بازنمایی استعاری عشق، آزادی و مرگ در شعر ابتهاج و بررسی تحول جهان‌بینی شاعر انجام شده‌است. روش: این پژوهش کیفی و توصیفی-تحلیلی است و با روش کتابخانه‌ای انجام شد. جامع? آماری شامل ??? نمونه شعر (شعر نو، غزل، مثنوی، قطعه، دوبیتی و رباعی) بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. تحلیل بر اساس نظری? استعاره مفهومی و روش‌شناسی استاک‌ول صورت گرفت.   یافته‌ها: نشان داد عشق: در دور? اول، عشق بیش‌تر فردی و زمینی و با استعاره‌های طبیعت، حواس و بدن بازنمایی می‌شود؛ در دور? دوم، عشق به شکل اجتماعی و عرفانی و پیوندی ناگسستنی با آزادی دارد و به نیرویی حیات‌آفرین و تعالی‌بخش تبدیل می‌شود. آزادی: استعاره‌های ساختاری و فضایی (پرنده، نور، سفر، پرواز، بال گشودن) نشان‌دهند? نیرویی فعال، رهایی‌بخش و جمعی است. آزادی در وجوه عرفانی و اجتماعی نمایان می‌شود و در مقابل سرکوب و محدودیت قرار می‌گیرد. مرگ: در سه سطح فردی-عاطفی، اجتماعی و عرفانی بازنمایی می‌شود؛ مرگ فردی غالباً خاموش و سرد است، مرگ اجتماعی نمایانگر ظلم و سرکوب است و مرگ عرفانی و شهیدانه حرکت صعودی و تعالی‌بخش دارد.   نتیجه‌گیری: تحلیل استعاره‌های مفهومی نشان می‌دهد جهان‌بینی ابتهاج از عشق فردی آغاز شده، در آزادی اجتماعی و عرفانی تعالی می‌یابد و در مرگ، معنا و غنای فلسفی پیدا می‌کند. سیر تحول شعر او از دغدغ? فردی به آگاهی جمعی و تجربه معنوی، بازتابی از پیوند سه‌گان? عشق، آزادی و مرگ است. این سه مفهوم، همزمان وجوه فردی، اجتماعی و عرفانی شعر او را شکل می‌دهند و ترکیب آن‌ها تصویری یکپارچه از ذهنیت و تجربه‌های شاعر ارائه می‌دهد.   

      هدف: بازآفرینی متون مقدّس برای مخاطبان کودک و نوجوان، یک چالش ادبی بنیادین است که در نقطه تلاقی انتقال ارزش‌های فرهنگی-دینی و اصول روان‌شناسی رشد قرار می‌گیرد. هدف اصلی این پایان‌نامه، ارائه یک تحلیل انتقادی از جلد پنجم و هشتم مجموعه قصّه‌های خوب برای بچّه‌های خوب مهدی آذریزدی، به عنوان یکی از تاثیرگذارترین آثار در تاریخ ادبیّات کودک ایران، و سنجش ظرفیّت‌ها و کاستی‌های آن در چارچوب نظری بسندگی‌های سه‌گانه متیو لیپمن است. این پژوهش به طور مشخّص می‌کوشد تا میزان انطباق این اثر را با معیارهای بسندگی ادبی، فلسفی و روانشناختی که برای پرورش تفکّر انتقادی و فلسفی در کودکان ضروری است، ارزیابی نماید. روش‌شناسی پژوهش: روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها با استفاده از ابزار تحلیل محتوای کیفی، از طریق واکاوی دقیق عناصر روایی (شخصیّت‌پردازی، پیرنگ، باورپذیری، زاویه دید و تخیّل)، ویژگی‌های زبانی (واژگان، نحو) و ساختار مفاهیم اخلاقی، فلسفی و دینی نهفته در متن، گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش: یافته‌های پژوهش در بُعد بسندگی روان‌شناختی، حاکی از موفّقیّت برجسته آذریزدی در ایجاد تناسب میان متن و جهان شناختی کودک است. او با گزینش هوشمندانه ساختار روایی خطی و علت و معلولی، حذف پیچیدگی‌های الهیاتی و کلامی و ترجمه مفاهیم انتزاعی به دوگانه‌های اخلاقی ملموس (مانند راستگویی/دروغ، امانت‌داری/خیانت)، بار شناختی داستان را برای مخاطب کاهش داده و فهم محتوا را تسهیل می‌کند. زبان شفاف، موجز و عاری از تکلّف لغوی اثر نیز، دسترسی‌پذیری آن را برای کودکان تضمین کرده است. از منظر بسندگی ادبی، اثر دارای نقاط قوّت قابل توجهی چون نثر دلنشین، تصویرسازی‌های زنده و شخصیّت‌های پویاست که به ایجاد جذابیّت و برانگیختن حس همذات‌پنداری در کودک کمک شایانی می‌کند. با این وجود، هنگامی که متن از منظر معیارهای برنامه فلسفه برای کودکان که نیازمند متنی محرّک برای کندوکاو است، سنجیده می‌شود؛ محدودیّت‌هایی نمایان می‌گردد. مواردی چون شتاب‌زدگی در حل‌وفصل تعارض‌ها، فقدان عمق روان‌شناختی در برخی شخصیّت‌ها و اتکای مکرر به مداخله‌های غیبی (معجزه) به عنوان راه‌حل‌های قطعی، از میزان ابهام کنترل‌شده و چندلایگی معنایی متن می‌کاهد. این ویژگی‌های ادبی، مستقیماً بر بسندگی فلسفی اثر تاثیرگذار است. قصّه‌های آذریزدی اگرچه سرشار از مضامین اخلاقی و وجودی‌اند، اما غالباً رویکردی تلقینی و آموزشی اتخاذ می‌کنند. ساختار روایی و پایان‌بندی‌های قطعی، خواننده را به سوی نتایج از پیش تعیین‌شده هدایت کرده و فضای لازم برای پرسشگری مستقل، گفت‌وگوی تامّلی و به چالش کشیدن مفروضات را محدود می‌سازد. این رویکرد تجویزی، هرچند در چارچوب تربیت دینی بسیار موثّر است، اما با هدف اصلی برنامه فبک که پرورش تفکّر انتقادی و اجتناب از پذیرش منفعلانه است، فاصله دارد. نتیجه‌گیری: در جمع‌بندی نهایی، این پژوهش استدلال می‌کند که قصّه‌های قرآنی و مذهبی آذریزدی نمونه‌ای درخشان از یک اثر با بسندگی روان‌شناختی، ادبی و فلسفی بالاست که آن را به ابزاری قدرتمند برای آموزش دینی و اخلاقی بدل ساخته است. با این حال، همین نقاط قوّت، به دلیل کاهش پیچیدگی و ارائه پاسخ‌های قطعی، آن را به متنی چالش‌برانگیز برای کاربست مستقیم در حلقه‌های کندوکاو فلسفی تبدیل می‌کند. در نتیجه، استفاده موثّر از این مجموعه در برنامه فبک، بیش از آنکه به خود متن وابسته باشد، به مهارت تسهیل‌گری متّکی است که بتواند مضامین قطعی آن را به پرسش‌های فلسفی قابل تامّل بدل سازد. کلیدواژه‌ها: مهدی آذریزدی، قصّه‌های خوب برای بچّه‌های خوب، قصّه‌های قرآن، قصّه‌های چهارده معصوم، فلسفه برای کودکان (فبک)، متیو لیپمن.   

روشن سازد.  

حکومت می‌تواند مردم را به رعایت امور شرعی مجبور کند؟ اگر پاسخ مثبت است، میزان این دخالت و یکی از مهم‌ترین مسائل در هر کشور، حکومت و میزان دخالت آن در امور فردی و اجتماعی مردم است. حکومت اسلامی نیز از این قاعده مستثنی نیست و در آن قوانین و وظایفی وجود دارد که رعایت آن‌ها بر تک‌تک اعضای جامعه واجب است تا اینکه نظم و نظام حفظ گشته و اخلالی به نظام اجتماعی وارد نیاید. مسئله این است که در حکومت اسلامی، با توجه به دینی بودن حکومت و تاثیر مستقیم دین در خانواده و جامعه، آیا الزام چه مقدار می‌باشد؟ به عنوان مثال، در مسئله حجاب که یکی از ضرورت‌های دینی است، افراد تا چه حد ملزم به رعایت آن هستند و حکومت تا چه اندازه اجازه دخالت در امور افراد را دارد؟ بر اساس نظر فقها، حفظ حجاب لازم است، اما اگر مکلف از انجام آن سرباز زد، وظیفه حکومت چیست؟ در این پژوهش، با احترام و تقدیر از تمامی آثار و تالیفات موجود در این زمینه، قصد داریم به بررسی حدود فقهی میزان دخالت حکومت در امور شرعی، به ویژه مسئله حجاب، بپردازیم. واژگان کلیدی: حکومت، الزام، حجاب، جامعه، امور شرعی، امر به معروف و نهی از منکر، حفظ نظام، حکم فردی، حکم اجتماعی

   در اسلام اگر از احادیث و روایات صرف نظر شود دین الهی ناقص می­ماند، حال احادیث و روایات با این جایگاه همیشه با مشکلاتی ازجمله جعل حدیث، بهره­برداری سوء و... همراه بوده­اند، به همین دلیل اعتماد به هر حدیث و روایتی که به ما رسیده، آسان نیست. برای اعتماد به روایت باید روایت بررسی شود. در این بررسی هم باید سند روایت مورد توجه باشد و هم متن روایت؛ چرا که ضعف در هر کدام از آنها روایت را از اعتبار خواهد انداخت. در این پژوهش همه­ی روایات میثم تمّار از کتب روایی و حدیثی جمع آوری شده است. این روایات در موضوعات مختلفی می­باشند. در برخی روایات نام میثم تمّار در سند روایت آمده است و در برخی دیگر از روایات، میثم تمّار در متن روایت تاثیرگذار بوده است. برخی از روایات هم توسط فرزندان میثم تمّار از او نقل می­شود و آنها را به کتاب میثم تمار استناد می­دهند. یعنی فرزندان میثم تمار این روایات را از کتابی که متعلق است به میثم تمار نقل می کنند و برای تایید و رد محتوای روایت آن را خدمت معصوم عرضه می­کنند. در این پژوهش موضوع­یابی روایات منقول از میثم تمّار و بررسی متن روایات و همچنین سند این روایات مورد نقد و بررسی قرار می­گیرد. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی است.    کلیدواژه‌ها: میثم تمّار، نقد سندی، نقد متنی، روایات اصحاب سرّ

     هدف از عبادت وارستگی انسان و نیل به مسیر سعادت و تکامل است. خلوص نیت و تزکیه و تهذیب نفس در سیر عبادات از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در میان عبادات نماز، روزه و حج از جایگاه ویژه ای برخوردار هستند. احکام تکلیفی زن و مرد در بسیاری از عبادتهای واجب مشابه است. اما در برخی ازعبادتهای واجب مثل نماز،روزه و حج ،احکام زن ومرد متفاوت است .این مسئله دلیل برتری جنسیتی در اسلام نمی باشد؛ چراکه در دین مبین اسلام   ملاک برتری تقوای الهی می باشد. با تحقیق و تامل در ملاکات منصوص مربوط به عبادتهای نماز،روزه وحج به این نتیجه می رسیم که خداوند متعال براساس مصالحی   در این احکام برای زن ومرد تفاوت قایل شده است.وهمچنین در روایات معصومین نیز در شرح احکام این سه عبادت برای زن ومرد تفاوتهایی وجود داشته است. در این پژوهش، نگارنده با تبیین و توضیح چگونگی موارد اختلافات احکام زن و مرد   در ملاکات منصوص به این نتیجه رسیده است. تفاوت در احکام تکلیفی زن و مرد در عبادات صلاه، صوم و حج صرفا با توجه به مقتضیات جسمانی و اجتماعی بوده است .درواقع خداوند متعال در برخی از موارد از زن رفع تکلیف نموده است که با توجه به وضعیت جسمانی ضعیف او است. مثلا زن در ایام حیض و یا نفاس ملزم به انجام اقامه نمازو روزه داری نیست. همچنین در ایام بارداری و شیردهی روزه داری برای حفظ سلامت طفل شیرخوار،جنین و مادر از زن در صورت ضرر   برداشته شده   است. با بررسی ملاکات منصوص در مناسک حج هم به این نتیجه می رسیم که   خداوند متعال به عفت و حیای زن توجه داشته و زنان را از اعمالی همچون بلند لبیک گفتن ،معذور قرار داده است معاف داشته و یا   لباس احرام که   باید ساده باشد و انسان را از عالم مادیات خارج سازد؛   لذا مردان به جز ازار کوتاه و ردا اجازه پوشیدن هیچ نوع لباس دیگری را ندارند، ولی با توجه به حفظ حیا و حرمت زن خداوند متعال به زن اجازه پوشیدن لباسهای دوخته شده را نیز داده است . کلید واژه:حج،عبادت،روزه،نماز،حج، ملاک منصوص،نابرابری،تکالیف زن و مرد

   تغییر در احکام اسلام شامل تغییر در موضوعات عرفی، تغییر قیود احکام و تغییر در مصادیق احکام است و در این میان، جهاد،که از‌جمله دستورات الهی بوده و اسلام اهمیت فراوانی به آن داده و آن را در زمره واجبات به حساب آورده است؛ در رده آخر انواع تحویل ذکر شده، قرار می‌گیرد. در حکم فقهی جهاد، تمایزهایی میان زنان و مردان به چشم می خورد. چنانچه بنابر اجماع فقها «جهاد ابتدایی» ، فقط بر مردان مکلف واجب شده، و بنا بر اجماع محصل و منقول حکم به عدم وجوب جهاد بر زنان وجود دارد. این در حالی است‌که دفاع از اسلام و ارزش های اسلامی و کمک به گسترش و فراگیری آن به مردان اختصاص ندارد و زنان نیز در این زمینه مکلفند. در اسلام، احکام ثابت برای نیازهای ثابت و احکام متغیر و غیردائمی برای نیازهای متغیر وضع شده اند، مثلا به تناسب تغییر و توسعه عنوان جهاد، جهاد هم بر زنان واجب شود یعنی تغییر حکم از نوع تغییر موضوع باشد. تاثیر زمان و مکان در بسیاری از احکام هم مشهود و ملموس است‌که بعضی از آنان نیاز به بیان ندارند امّا درخصوص مساله ی مورد مداقه و مناقشه ی جهاد زنان، لازم است ابتدا مفهوم جهاد و نسبت آن با فعالیت های اجتماعی زنان، و ملاک جهاد زنان مورد بررسی و تبیین قرار گرفته، و دگرگونی‌های ساختاری و فرهنگی و فکری جامعه ارزیابی، نوع جهاد واجب در آن شرایط به زنان، معین و سپس به تشریح و وارسی دقیق علت صدور این ملاک پرداخته شود. کلید واژگان: فعالیت های اجتماعی زنان، جهاد دفاعی، زنان، جهاد، جهاد زنان

چکیده : هر واژه و اصطلاحی دارای ویژگی‌های زبان‌شناختی خاصی است و از نظر محتوای معنایی، علمی، فرهنگی و غیره مختص به آن زبان بوده و بنا به شرایط و ماموریت مشخصی که در زبان هدف دارد، ایجاد شده است. لذا ترجمه و معادل­یابی علمی، فنی و دقیق واژگان و اصطلاحاتات تخصصی به زبان دیگر کار ساده‌ای نیست؛ به‌ویژه اگر این معادل‌یابی در حوزه‌ای باشد که مرتبط با کلام الهی   بوده و جدا از بار علمی، دارای ویژگی‌های معنوی خاصی نیز باشد.    در این پژوهش، واژگان و اصطلاحات تخصصی علوم قرآن و حدیث در دایره‌المعارف قرآن لایدن مورد بررسی و نقد علمی قرار گرفت تا میزان هم‌خوانی و معادل­یابی این واژگان و اصطلاحات با توجه به معیارهای زبان­شناختی از حیث بار معنایی و چگونگی انتقال مفاهیم مشخص گردد؛ و این‌که آیا این واژگان و اصطلاحات وضع شده در دایره‌المعارف، جدا از ترجمه، توانایی و قابلیت انتقال محتوای معنایی و کاربردشناختی واژگان وحی را در بافت مورد نظر دارند؟ با توجه به حجم بالای این دایره‌المعارف از حیث مطالب( 6 جلد)، تنها به نقد و بررسی جلد اول از این پژوهش، از نظر محتوای مدخل‌ها، سبک نگارش و گزینش واژگان اکتفا شد.      برای بررسی صحت و دقت علمی در این دایره­المعارف نسبت به ترجمه مفاهیم بنیادی و تلاش در نحوه واژه­گزینی و معادل­یابی واژگان و اصطلاحات تخصصی علوم قرآن و حدیث از حیث معنایی، ساختاری و کاربردشناختی به توصیف علمی این واژگان پرداخته شد. در موارد ضروری، واژگان و اصطلاحات مندرج در این دایره‌المعارف با دایره‌المعارف بزرگ اسلامی و فرهنگ لغات آکسفورد یا وبستر مقایسه گردید. واژگان و اصطلاحات مورد اختلاف بر مبنای ترجمه یوسف علی، مترجم برگزیده قرآن در سال1942، و یا یکی از ترجمه­های آربری، ایروینگ و پیکتال مورد بازبینی و دقت نظر قرار ­گرفت.      هدف نهایی از انجام پژوهش این است که پس از بررسی واژگان و اصطلاحات علوم قرآن و حدیث در منابع مذکور و رفع نقاط ضعف احتمالی، مجموعه واژگان و اصطلاحات تخصصی این رشته به صورت توصیفی و به شیوه­ای الفبایی گردآوری شود تا بتواند خلاء موجود در این زمینه را مرتفع و به عنوان منبعی علمی، کاربردی و میان رشته­ای در حوزه الهیات به ویژه در گرایش علوم قرآن و حدیث مورد استفاده علاقمندان قرار گیرد.      

   قرآن کریم که یکی از معجزات بی­بدیل الهی در علم بلاغت است، برای هدایت و روشنگری انسان­ها و رسانیدن آنان به سرچشمه زلال معرفت الهی، همواره از رساترین و فصیح­ترین اسلوب­ها استفاده کرده است؛ لذا در این حقیقت شکی نیست که آیات قرآن سخنان و کلام بزرگان دین بویژه امامان معصوم (علیهم السلام)، در بردارنده مضامین، معانی روح­بخش و ترکیبات متین و الهام بخشی است که با گذشت قرون و اعصار و پیشرفت اندیشه بشری بویژه در حوزه زیبایی­شناسی، هر روز جلو? تازه­ای از اسرار علوم و معارف الهی، برای بشر امروز نمایان می­شود. از جمله این علوم، علوم بلاغت است که به معنای مطابقت کلام با مقتضای حال مخاطب، هماره به عنوان یکی از جلوه­های اعجاز و هماوردناپذیری قرآن، مطرح بوده است و به دلیل غایت و هدفی که دارد (معرفت قرآن کریم) از اشرف علوم به حساب می­آید.این دانش خود شامل معانی، بیان و بدیع است؛ رعایت هرکدام از این موارد سبب زیبایی کلام و تاثیر بیشتر بر مخاطب می­شود. علم معانی، در جهت شناخت دقیق ابعاد مختلف بلاغت کلام به صورت عام و کلام الهی به صورت خاص، پدید آمده است و متکلم را قادر می­سازد تا آنچه در ذهن می­پروراند به مخاطب القا نماید. زیبایی­های قرآن کریم از نظر این علم، مباحث متعددی را شامل می­شود که می­توان به احوال جمله­های انشایی اعم از طلبی به عنوان یکی از مقاصد آن اشاره نمود که به دلیل افاد? معانی ثانوی، در علم معانی از اهمیّت بالایی برخوردارند. این پژوهش به روش تحلیلی- توصیفی به بررسی و استخراج جملات انشایی طلبی در جلد دوم کتاب الحیاه اثر علامه محمّدرضا حکیمی که در کتب بلاغی به آن اشاره شده پرداخته است. بررسی­های به عمل آمده حاکی از آن است که استفهام یکی از اقسام پرکاربرد این انشاء است که در جلد دوم کتاب الحیاه نیز فراوان یافت می­شود؛ چرا که قرارگرفتن این اسلوب در لابه لای آیات قرآن، هم بر زیبایی و فصاحت قرآن می­افزاید و هم اذهان مخاطبان خود را به موضوعاتی متوجه می­سازد که لازم است در این موضوعات تفکر و بدین­وسیله تحولی بنیادین در نظام فکری و سپس زندگی خود ایجاد کنند. کلمات کلیدی: کتاب الحیاه، محمدرضا حکیمی، انشا طلبی، اغراض مجازی انشاء طلبی.

   مقدمه: تربیت صحیح، یکی از مهم‌ترین عوامل رشد جوامع انسانی است و این امر در لوای آموزش درست تحقق می‌پذیرد. بزرگانی که در طول تاریخ ایران، در عرصه ادبیات ظهور کرده‌اند، توجه خاصی به مسئله تربیت داشته‌اند و به شیوه‌های مختلف به تربیت و آموزش سایرین و آیندگان پرداخته‌اند. سعدی نیز مانند دیگر ادیبان، این مهم را در دل آثار خود برای آیندگان به یادگار گذاشته است و به همین دلیل ضرورت خوانش و درک درست آثار او احساس می‌گردد. آموزش آثار سعدی در لوای آگاهی، دانش و تسلط بر شیوه­های تربیتی مناسب حاصل می‌شود. هدف: در این پایان‌نامه، انواع شگردهای آموزشی که امروزه در روانشناسی تربیتی مطرح است، منطبق با آثار سعدی مورد بررسی قرار گرفته است. در این راستا شگردهایی که متناسب با آموزش آثار سعدی هستند، به طور ویژه مورد واکاوی قرار گرفته است و تاثیر هر کدام از این شگردها در امر آموزش زبان و ادبیات فارسی بررسی شده است. از سویی می‌توان گفت که سعدی در امر تربیت و آموزش، یکی از صاحب‌نظران عرصه ادبیات فارسی است که وجوهی از شگردهای آموزشی نوین را با سبک و سیاق خاص خود به رشته تحریر درآورده است و این ویژگی در سراسر آثار وی نمایان است. بنابراین می‌توان از همین شگردها در امر آموزش آثار ادبی، خاصه آثار تعلیمی سعدی بهره جست. روش‌شناسی پژوهش: روش پژوهش در این پایان‌نامه ‌کیفی است و مطالب حمع‌آوری شده با شگرد تحلیل محتوا مورد بررسی قرار گرفته است. در این رابطه، جامعه­ی آماری خاصی قابل تعریف نیست اما گروه هدف این پژوهش، مدرسین و خوانندگان آثار سعدی هستند. یافته‌‌ها: با بررسی علم روانشناسی تربیتی و آثار سعدی و همچنین چیستی، چگونگی و چرایی امر آموزش، این امکان فراهم شد که انگاره‌های تربیتی و شگردهای آموزشی مدنظر سعدی شناخته شود و با توجه به این موارد شیوه درست آموزش آثار سعدی که بر پایه روش‌های سخنرانی، آزمایشی، نمایشی، استقرایی و گفت‌وگویی استوار است، شناسایی شود. نتیجه‌گیری: بنابراین با تطبیق و متناسب‌سازی شگردهای آموزشی مدنظر سعدی با شگردهای مطرح موجود در روانشناسی تربیتی و همچنین فراهم کردن زمینه‌های مناسب برای تدریس این آثار، می‌توان آثار سعدی را به نحو شابسته‌ای به مخاطبان آموزش داد.