Abbas Hajzeinolabediny

   Abstract: This research conducts a comparative study of the use of allegorical tales in Attar of Nishapur's The Conference of the Birds and T.S. Eliot's Four Quartets. Despite their historical and cultural differences, both poets employ allegory as a key tool for expressing mystical and philosophical concepts. Attar, utilizing animal symbolism—particularly birds—and a stepwise narrative, portrays the soul's journey toward the Simurgh, which symbolizes ultimate truth. In contrast, Eliot relies on natural elements such as water, fire, and time, along with a cyclical structure, to reveal the transition from the individual self to the transcendent self. Employing an analytical-descriptive method and a comparative approach, this study examines the narrative structure, key symbols, and the process of spiritual transformation in both works. Both texts leverage techniques of repetition and the cycling of concepts to create a semantic rhythm, and despite their formal differences, they both address the unity of existence and the transition from multiplicity to unity. The central question of this research is to identify the similarities and differences between these two works in their representation of the spiritual journey and the quest for truth. This study is among the first to assess the allegorical systems of these two works within the framework of comparative literature, and it can contribute to a deeper understanding of shared human commonalities in expressing transcendent concepts. In addition to enriching comparative studies, the results of this research can be applied to the fields of literary criticism, the philosophy of art, and intercultural dialogue.    Keywords: Comparative Literature, Allegorical Tales, Four Quartets, T.S. Eliot, The Conference of the Birds (Manteq-Ol-Teyr), Attar of Neishaburi.

علم النفس از جمله مسايل مهم و بحث برانگيز، نزد فيلسوفان مختلف بوده است و فيلسوف نامدار، ملاصدرا نيز از اين فاقله جدا نمانده است. او در كتاب هايي مانند اسفار و شواهد الربوبيه مطالب گوناگوني در اين زمينه بيان داشته است. به طور خلاصه مي توان نظر صدرا در مورد   نفس را اين گونه توضيح داد: نفس و بدن به تركيب اتحادي با يكديگر متحدند. نفس در ابتدا جسمانيه الحدوث است اما تفاوتش با صورت هاي مادي ديگر در اين است كه استعداد و قابليت سلوك تدريجي به سوي عالم ملكوت دارد و در ادامه روحانيه البقا مي شود. بنابراين ملاصدرا با تكيه بر اصالت وجود و حركت جوهري، حقيقت نفس را مشكك مي داند. يعني او نفس را واقعيت جوهري ممتدي در نظر مي گيرد كه اجزاي فرضي اش، به نحو پيوسته يكي پس از ديگري حادث مي شوند و همواره جزء حادث، كامل تر از جزء زايل است. نفس در طول حركت اشتدادي خود از مرتبه ي جسماني و مثالي گذر مي كند و در نهايت به مرتبه عقلي نائل مي شود. از نظر صدرا، هرچند انسان ها در ابتداي حركت جوهري شان، سرمايه يكساني دارند اما در پايان، به انواع مختلفي تبديل خواهند شد. يعني انسان ها علاوه بر تفاوت عَرضي، به واسطه افعال جوارحي و جوانحي كه انجام مي دهند، از لحاظ طولي هم انواع گوناگون دارند. حال اين پژوهش در نظر دارد تا مباني، الزامات و پيامد هاي كثرت نوعي نفوس از نظر ملاصدرا را به روش فيش برداري و كتابخانه اي تبيين نمايد.   

Nigel has discussed moral realism and its effect on moral reasoning and actions. He has examined objective and subjective interpretations of values ??and reasons for action and has raised challenges such as skepticism, reductionism, and cultural differences. He believes that objective values ??and reasons are valid and moral differences do not deny their reality. He emphasizes the importance of balance between subject-dependent and subject-independent values ??and examines the role of independence and the limitations of dutifulness. It also examines the relationship between moral realism and the theory of evolution and states that a comprehensive understanding of values ??requires knowing intrinsic values ??that are independent of their role in survival.  

بحث زهد و مسائل مربوط به آن از جمله مسائلي است كه از ديرباز توجه برخي از متفكران غربي و شرقي را در حوزه‌هاي مختلف تفسير، فلسفه، عرفان، تصوف و فلسفه اخلاق را به خود معطوف داشته است. امام محمد غزالي و آرتور شوپنهاور ازجمله متفكراني هستند كه علي‌رغم نظام فكري متفاوت، با نگرشي عارفانه به زهد و شيوه زاهدانه و پارسامنشانه در نظام فلسفي خود توجه كرده‌اند. غزالي زهد را به عنوان يكي از مقامات سالكان و عارفان معرفي مي‌كند و آن را به اعراض و بي‌ميلي نسبت ‌به دنيا و امورات آن به جهت دست‌يابي به لقاي حق تعالي در جهان آخرت تعريف مي‌كند، اما شوپنهاور جهان را اراده‌اي مي‌داند كه منشأ تمام دردها و رنج‌هاي موجود در اين عالم است و بر آن است كه هر آنچه در اين عالم وجود دارد، جلوه و نمود همين اراده است. بر همين مبنا، او زهد را به سركوب اميال و غرايز و محدود كردن خواسته‌هاي مطلوب و روي آوردن به امور نامطلوب با هدف نفي اراده تعريف مي‌كند. در نظر هر دو متفكر زهد، نتايجي را در پي دارد كه مهم‌ترين و اصلي‌ترين آن نيل به سعادت بشري است و با توجه به دخيل ‌بودن زهد در سعادت و كمال بشر از نگاه غزالي و شوپنهاور، بررسي و تطبيق ديدگاه‌هاي اين دو متفكر بزرگ، به نظر مفيد فايده مي‌رسد. جهان‌بيني‌هاي متفاوت حاكم بر نظام فكري اين دو انديشمند سبب گرديده تا مفهوم زهد و نتايج حاصل از آن، با وجود اشتراكات، داراي تفاوت‌هايي نيز شود. اين پژوهش درصدد آن بوده است تا ضمن لحاظ بستر و جهان‌بيني‌هاي متفاوت حاكم بر انديشه   غزالي و شوپنهاور، اشتراكات و افتراقات مفهوم زهد و نتايج حاصل از آن را، استنباط و تبيين كند.    واژه‌هاي كليدي: اراده، رياضت، زهد، سعادت، شوپنهاور، غزالي   

مسئل? دين و ايمان و ارتباط آن با عقلانيت يكي از مهم‌ترين مباحث فلسفي است؛ مسئله‌­اي كه از ديرباز محل بحث و بررسي انديشمندان و متفكران قرار گرفته است. اساساً نسبت و رابط? ايمان و عقل با يكديگر موجب شكل­گيري دو مكتب «ايمان­گرايي» و «عقل­گرايي» گرديده است كه هر كدام طرفداران خاص خود را در جهان اسلام و جهان غرب دارند. در پژوهش پيش رو، «امام فخرالدين رازي» از ميان متكلمان مسلمان و «سورن كي­ يركگور» به­عنوان فيلسوفي اگزيستانسياليست در غرب، به­دليل ديدگاه خاصشان در باب ماهيت دين برگزيده‌ شدند تا با روش توصيفي- تحليلي به بررسي و مقايس? ديدگاه اين دو انديشمند پرداخته ‌شود. پرسش اصلي اين است كه وجه اشتراك و افتراق كي ­يركگور و فخر رازي پيرامون ارتباط دين و عقل چيست؟ به‌نظر مي‌رسد كي­ يركگور در دست? ايمان­گرايان افراطي به­شمار مي­رود. وي بنيان دين را نوعي شورمندي مي­داند كه با عقل در تضاد است و در تمام طول تفكرات فلسفي­اش، سعي در نشان دادن آشتي­ناپذيري دين و عقل دارد. فخر رازي در دور? متأخر زندگاني خويش، با نظري? كي­ يركگور در بخشي از فلسف? دينداري خود همدل مي­شود و دين و گزاره­­هاي آن را فراعقلي و به دور از دسترس عقل در نظر مي­گيرد و همانند كي­ يركگور به ايمان­گرايي روي مي­آورد؛ اما تفاوت اين دو در اين است كه كي­ يركگور كل مجموع? دين و گزاره­هاي آن را دور از دسترس عقل درنظر مي­گيرد و در باب اثبات و تبيين دين و گزاره­هاي ­آن، عقل­ستيز محسوب مي­شود و ايمان­گرايي را پيشه مي­كند كه فراتر از عقل است؛ درحالي­كه فخر رازي فقط در بخشي از گزاره­هاي ديني به ايمان­گرايي روي مي­آورد و عقل را همواره پشتيبان گزاره­هاي ايماني در دست? خردپذير مانند مقام نبوت و وحي مي­داند؛ اما مواردي چون عذاب و ثواب اخروي را خردگريزي مي­داند. كلمات كليدي: ايمان‌گرايي، عقل‌گرايي، فخر رازي، كي يركگور، عقلانيت ايمان، دين   

   چكيده يكي از دغدغه‌هاي اصلي و اساسي كه همواره براي انسان وجود دارد، شناخت خداوند است؛ تا جايي كه مي‌توان ادعا نمود خدا مهم‌ترين مسئل? انسان و فلسفه است. يكي از مباحثي كه مي‌توان در خصوص خداوند آن را پيگيري نمود بحث از   تشخص يا عدم تشخص خداوند است. آقاي ابوالقاسم فنايي نويسند? معاصر، در مقاله‌اي تحت عنوان خداي عرفان و خداي فلسفه؛ به بررسي تصوير خدا در عرفان و فلسفه مي‌پردازد. وي در مقال? مذكور،   بين خداشناسي دو نحل? فلاسفه و عرفا، تفاوت اساسي قائل مي‌شود. با پيگيري مطالب   مقال? مورد بحث   و بررسي شواهد و دلايلي كه آقاي فنايي به آن‌ها اشاره نموده است؛ به تشخص واجب‌الوجود در فلسفه و عدم ‌تشخص خدا در عرفان مي‌رسيم. آقاي فنايي با توجه به تعريف فلاسفه از   خدا، لوازم الهياتي منفي نظير غايب، مجهول و دور بودن خدا در فلسفه را نتيجه مي‌گيرد. برخي هم‌چون آقاي فنايي اختلاف‌نظر بين خداشناسي فلاسفه و عرفا را اختلافي زيربنايي و كليدي مي‌دانند تا جايي كه معتقدند ساير اختلاف‌نظرهاي بين آنان از همين‌جا يعني تفاوت در تعريف و تصور از خداوند سرچشمه مي‌گيرد. مقايس? اين دو تلقي از خداوند و تأمل در لوازم الهياتي و پيامدهاي منطقي آن‌ها بسيار آموزنده و در عين حال سرنوشت‌ساز است. ما در پژوهش حاضر با تحليل تقرير فلاسف? شاخص از تعريف خداوند و مقايس? خداشناسي فلسفي و عرفاني با هم، به اين نتيجه مي‌رسيم كه برخلاف مدعاي آقاي فنايي مبني بر غيريت خداي فلسفه و خداي عرفان، خداشناسي دو نحله در روش   با يك‌ديگر متفاوت است والّا تعريف خدا در فلسفه و عرفان به عنوان موجود مطلق بشرط‌لا و موجود مطلق لابشرط به يك معنا مي‌باشد. هدف اصلي در پژوهش حاضر بررسي صحت انتساب مدعاي آقاي فنايي به خداشناسي فلاسفه مسلمان است   و سعي بر اين است كه هم تصوير نسبت داده شده و هم لوازم منفي شمرده شده براي اين تصوير را با توجه به متون فلاسفه شاخص سه مكتب مشاء، اشراق و متعاليه پيگيري نماييم. اين پژوهش با روش توصيفي _ تحليلي پيگيري مي‌شود و روش جمع‌آوري اطلاعات، كتابخانه‌اي اعم از كاغذي و الكترونيك است.                كليد واژگان: تصوير خدا، خداي متشخص، خداي نامتشخص، ابوالقاسم فنايي، خداي فلسفه، خداي عرفان

مسئله‌ي سعادت و نجات از دغدغه‌هاي اساسي انسان بوده و از نگاه فيلسوفان مسلمان داراي اهميت ويژه‌اي است‌. پژوهش حاضر كه در پي بررسي كميت بهره‌مندان از سعادت و نجات از ديدگاه ابن‌سينا‌، سهروردي‌، ملاصدرا است‌، اين پرسش محوري را دنبال مي‌كند كه در حيات اخروي نسبت افراد اهل نجات به افراد اهل عذاب و گرفتاري از حيث كميت چگونه است‌‌؟ مباحث حكيمان مسلمان در اين مسئله حاكي از اين است كه آن‌ها اهل نجات و سعادت اخروي را اكثري مي‌دانند‌. اين نوشتار قصد دارد‌: اولاً شواهد و ادله‌اي بيان كند كه اين مدعا را تأييد مي‌‍‌كند. ثانياً چگونگي تأثير هر يك از اين شواهد و ادله را بر افزايش كميت نجات‌يافتگان و سعادتمندان تحليل و بررسي نمايد‌.   لذا در پي اثبات اين مدعا _ كه حكماي منظور در حيات اخروي اكثريت را اهل نجات مي‌دانند _   در نوشتار حاضر شواهدي كه دلالت بر اين مطلب دارند ذيل مباني خداشناختي‌، انسان‌شناختي‌‌، معادشناختي، هستي‌شناختي و آراء دين‌شناسانه آنان  احصا گرديده است‌. كيفيت تأثير هر يك از اين مباحث را بر كميت نجات‌يافتگان و سعادتمندان مورد بررسي قرار داده است‌. علاوه بر اهميت خود اين مباحث تحليل اين مباني حاكي از آن است كه‌ هر يك از اين مباني متضمن مطالبي است كه منجر به استنباط نجات اكثريت در حيات اخروي خواهد شد‌. از جمله‌ي اين شواهد و ادله مي‌توان به اين موارد اشاره كرد‌؛ صفات الهي حاكي از آن است رحمت الهي كه اصيل‌، واجب و ذاتي حق تعالي است‌، عموميتي فعلي دارد نه شأني و وسعت آن‌، عذاب الهي را كه امري عارضي است نيز در بر مي‌گيرد‌؛ چرا كه رحمت الهي غالب بر غضبش بوده و مصحح امكان نجات اكثري است‌.

مبحث وحدت در كثرت از مسائل مهم فلسفي است كه از دير باز سابقه اي طولاني در فلسفه داشته است.مفاهيمي همچون وحدت و كثرت از جمله امور بديهي هستند كه بي نياز از تعريف مي باشند.از اين رو،آنچه در تعريف آنها بيان شود،بيشتر توضيح لفظ است تا بيان مفهوم.آنچه در اين مقايسه مقصود است بررسي اصل وحدت در كثرت و ارتباط آن با حركت و تغيير در انديشه ي هراكليتوس و ملاصدرا و بيان وجوه اشتراك و اختلاف آنها پيرامون وحدتي كه پيوند دهنده اين كثرات است،مي باشد.هراكليتوس هر چيزي را در تغيير و دگرگوني مي بيند او معتقد است هرچيزي از اضداد تشكيل مي شود و نيروهايي در آن وجود دارند كه به طور همزمان از دو طرف بر هم اثر مي گذارند و از اين رو همواره دچار تنش دروني هستند.اين تغيير و در گذر بودن، پيوسته يك هماهنگي در ميان پديده ها به وجود مي آورد.اين هماهنگي،حاصل ستيزه و تنش دائم است .اينكه كثيري وجود دارد روشن است، اما در عين حال بايد وحدتي باشد كه موجب به هم پيوستن پديده ها شود.پديده ها به هم وابسته اند.اضداد اگرچه دگرگون و به يكديگر تبديل مي شوند،اما حاصل اين دگرگوني و اضداد،وحدت و هماهنگي است.در واقع ،همان گونه كه اضداد زاييده ي وحدت اند وحدت نيز نتيجه اضداد است.اين وحدت با كثرت به نحوي عجيب آميخته است به گونه اي كه بدون كثرت، چنين وحدتي امكان پذير نيست.وحدتي كه در ميان اين كثرات وجود دارد، پنهان است و اين اصل پنهان عالم همان لوگوس است،لوگوس، قانون جهاني و عقل كلي جهان است كه بر همه چيز و همه جا و همه كس فرمانرواست. ملاصدرا قائل به حركت جوهري است.حركت در جوهر كه فقط بر پايه ي اصالت وجود و تشكيك آن ممكن است،به اشتداد و تضعف است.نظريه ي حركت جوهري، فقط حركت در يك مقوله را اثبات نمي كند ،بلكه با اثبات حركت در جوهر جسماني ،كل عالم مادي يكپارچه در حركت خواهد بود.عالم ،موجودمتصل و متسلسل واحدي است كه به سوي غايتي روان است.اتصال و به هم پيوستگي موجودات و آمدن يكي از دل ديگري،نمايش سيلان و جريان يك حقيقت به سوي يك غايت است.ماهيات مي روند و مي آيند،اما وجود مادي امري جاري و باقي است.هر مرحله اي محصول مرحله ي قبلي و معد مرحله ي بعدي است.بدين ترتيب،عالم مادي در عين كثرت و تنوع از يك وحدت بنيادين برخوردار است؛وحدتي كه همه ي كثرات راه به هم مي پيوندد و همه امور به ظاهر متفرق را اجزاء و مراتب يك حقيقت قرار مي دهد. ازجمله وجوه اشتراك ايشان اين است كه هر دو به سيلاني فراگير در عالم قائل اند كه به پيدايش كثرت در عالم منجر مي شود و نيز به وحدتي در پس اين كثرت قائل هستند و از اين وحدت با تعبير وحدت در كثرت ياد كرده اند.واز جمله وجوه اختلاف ايشان اين است كه هراكليتوس به حركت ديالكتيكي قائل است و حركت را حاصل ستيز ميان اضداد مي پندارد،اما ملاصدرا وجود جوهر شي مادي را به خودي خود سيال مي داند.از نظر هراكليتوس وحدتي كه كثرات را به هم مي پيوندد، لوگوس است اما ، ملاصدرا اين وحدت را وجود مطلق مي داند .   

امروزه مسئل? اختفاي الهي به عنوان دليلي بر انكار وجود خداوند به كار مي‏رود. مسئل? خفاي الهي را اولين‏بار شلنبرگ به صورت برهاني مدون مطرح كرد. از نظر شلنبرگ اقتضاي صفت عشق و خيرخواهي مطلق الهي خودآشكارگي خداوند و ارائ? شواهد و قرائن كافي بر وجود خود است به گونه‏اي كه هيچ‏گونه شك و ترديدي در مورد وجود خداوند براي انسان باقي نمي‏ماند. اما خداوند شواهد و قرائن كافي بر وجود خود ارائه نكرده است و در خفاست، بنابراين خداناباوري و الحاد معقول و سرزنش‏ناپذير است. شلنبرگ بر اساس اين استدلال نتيجه مي‏گيرد كه خدايي وجود ندارد. اما بر اساس   فلسف? اسلامي به ويژه برهان صديقين، تصويري از ذات خداوند مورد توجه قرار گرفته شده است كه در آن خداوند در نهايت ظهور است و خفاي آن نيز مربوط به همين شدت و فرط ظهور است. بر اساس اين تصوير خداوند حقيقتي نيست كه در خفا و بطون و غياب مطلق باشد تا لازم باشد همواره با استناد به امور ظاهر بر وجود پنهان و غايب او استدلال كرد. بلكه مي‏توان وجود واجب تعالي را به گونه‏اي تصوير نمود كه وجودش ظاهر بلكه در نهايت ظهور است، به گونه‏اي كه نيازي به شاهد گرفتن موجودات ديگر غير از او، براي اثبات وجود او نيست. بر اساس برهان صديقين ملاصدرا، حقيقت هستي مساوي با ذات لايزال خداوند است. از نظر ملاصدرا وجود حقيقي فقط از آن خداوند است و هم? موجودات تجليات و مظاهر وجود او هستند كه نسبت آنها با خداوند مثل نسبت سايه به صاحب سايه است. وقتي سايه هست، به طريق اولي صاحب سايه بايد موجود باشد. پس وقتي موجوداتي در عالم هست، به طريق اولي خدا بايد موجود باشد. اگر انسان توفيق يابد و موجودات را اينگونه درك كند، خدا را در تمام مظاهر هستي خواهد يافت. مطابق چنين تصويري از خداوند برهان اختفاي شلنبرگ، قطع نظر از انتقادات ديگري كه بر آن وارد شده است، از اين حيث نيز قابل انتقاد است كه كارآيي آن تنها نسبت به تصوري خاص از ذات خداوند خواهد بود و مطابق تصوري كه در فلسف? اسلامي و به ويژه در برهان صديقين از ذات خداوند ارائه مي‏شود، برهان اختفا بلاموضوع مي‏شود و قابليت طرح خود را از دست مي‏دهد  

The Significance oqcfcasions of Revelation in Social Commentaries based on AlManar FiZilal AlQuran AlMizan Nemoone Commentaries  

In this paper, we discuss the interpretation of the contract in civil law of Iran, Iraq and Egypt and the current practice in these countries on this subject. First, we discuss the various theories in these countries between law scholars and jurists in these countries, as well as the interpretation of the civil law of Iran, Iraq, and these are our reference rules and the judiciary's reference in which the interpretation of the contract in which the interpretation The contract is in Egyptian civil law and Articles 150 and 151 of the Civil Code

  AbstractOne of the most important topics of philosophy is philosophical Psychology.There are many philosophers that present their notes in this regard. Among thephilosophers of Islam, two of the most prominent are Avicenna and Mulla Sadra.In the philosophical Psychology of Avicenna, he has an opinion and presentsimportant and new arguments and, to the extent that he has been able to developthis science, but since he did not pay attention to an important issue, ie,substantial movement in this object, his philosophical Psychology is very differentfrom Sadra's. This article, as its name implies, compares the comparative formof these two sciences with its focus on the substantial movement and its impacton Sadra's philosophical Psychology in compare of Avicenna's.

پژوهش حاضر به منظور ارائه و بررسي انتقادات ملاصدرا بر ابن سينا در حوزه الهيات بالمعني الاخص فراهم آمده است. موضوع الهيات خاص موجودات مجرد و در صدر آنها واجب الوجود و شئون مربوط به او مي باشد با توجه به اينكه مباحث مربوط به الهيات بالمعني الاخص ازجمله مسائل مهم فلسفي كلامي مي باشد و بنيادي ترين مسائل در اين حوزه قرار مي گيرند، نقاط اختلاف ابن سينا با ملاصدرا در اين حوزه اهميت بيشتري مي يابد. در اين پژوهش ابتدا آراء ابن سينا در اثبات ذات مطرح شده و به انتقادات ملاصدرا در اين زمينه پرداخته مي شود سپس به انتقادات ملاصدرا در زمينه توحيد ذات، صفات الهي، صدور كثرات از واحد و معاد پرداخته شده است.اين رساله روشن مي سازد كه گرچه در بسياري از موارد تبيين ملاصدرا در مسائل اين حوزه والاتر از نظرات شيخ مي باشد اما نمي توان ملاصدرا را در تمامي انتقاداتش محق دانست چرا كه گاهي روش سخن شيخ چنان است كه زمينه را براي برداشت هاي متفاوت از سخنان وي فراهم آورده است.